تو خوبی می‌کن‌ و در دجله انداز

در دربار متوکل عباسی، جوانی به نام فتح از توجه خاص خلیفه برخوردار بود. تمام همّ و غم خلیفۀ عباسی این بود که فتح همۀ علوم‌ و فنون را بیاموزد‌ و از او جوانی برومند، شایسته و بی‌مانند تربیت کند. فتح، در حال آموختن فنون شنا و غواصی بود که در آب‌های دجله غرق شد. هرچه کوشیدند اثری از او نیافتند. خلیفه بسیار غمگین‌ و اندوهناک شد، به طوری که هیچ کس را به حضور نمی‌پذیرفت و در گوشه‌ای نشسته بود. وی اعلام کرد هر کس خبر خوبی از او بیاورد جایزۀ ویژه‌ای خواهد گرفت. ملاحان در تمام اطراف و اکناف دجله به تکاپو و جست‌وجو مشغول شدند. بعد از یک هفته، ملاح جوانی فتح را در حفره‌ای در کنار دجله مشاهده کرد که در گوشه‌ای نشسته‌ و منتظر است کسی او ر‌ا نجات دهد.

ملاح او را نجات داد‌ و به دربار متوکل آورد. متوکل بسیار خوشحال شد‌ و جایزۀ ملاح را به او داد. سپس به آشپزخانۀ خلافتی گفت: «او یک هفته است غذا نخورده است. از بهترین غذاها برایش بیاورید». فتح گفت: «من غذا خورده‌ام». متوکل تعجب کرد‌ و پرسید: «کجا غذا خورده‌ای؟ و چه کسی به تو غذا داده است؟» فتح گفت: «هر روز یک عدد نان تازه، در طبقی چوبین، روی آب می‌آمد و مرا از گرسنگی نجات می‌داد. روی آن نوشته شده بود: محمد بن حسن الاسکاف». متوکل دستور داد منادیان‌ و جارچیان در بغداد اعلام کنند هر کس روزها نان به دجله می‌اندازد به دربار خلافت بیاید و جایزۀ خوبی بگیرد. مردی به دربار آمد و گفت: «من هستم که هر روز نانی به دجله می‌اندازم: محمد بن حس الاسکاف». متوکل پرسید: «چرا این کار را می‌کردی؟» اسکاف گفت: «من مدت‌ها هر روز یک عدد نان انفاق می‌کردم‌ و به نیازمندان می‌بخشیدم. مدتی گذشت. دیگر مراجعه‌کننده‌ای نداشتم. تصمیم گرفتم هر روز یک عدد نان روی آب رها کنم تا ماهیان و پرندگان از آن بهره‌مند شوند و اینک خوش‌بختانه جان انسانی را نجات داده است؛ الحمد لله رب العالمین. متوکل مبلغ بسیار هنگفتی به او داد، به طوری که اسکاف، خانواده و فرزندانش تا سالیانی بعد از او با رفاه و آسایش زندگی می‌کردند.

حضرت مولی‌الموحدین، امیر‌المؤمنین علیه‌السلام، می‌فرمایند: «خوشا به حال آن کسانی که (بدون منت) به بندگان خدا نیکی می‌کنند و برای آخرتشان ذخیره می‌کنند».^۲ قرآن کریم می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ؛^۳ یقیناً خدا نیکوکاران را دوست دارد».